Aansprakelijkheid voor een paard

De wet beschermt slachtoffers tegen schade die ontstaat door de eigen energie van een dier. Bij een paard gaat het dan om het onberekenbare gedrag dat bij het dier zelf hoort. Denk aan schrikken, bokken, steigeren of trappen. In beginsel is de bezitter van het paard daarvoor aansprakelijk. Soms ligt die aansprakelijkheid niet bij de eigenaar, maar bij degene die het paard bedrijfsmatig gebruikt, zoals een manege of andere professionele partij.

Dat klinkt duidelijk, maar daarna komt vaak de volgende vraag: heeft het slachtoffer ook zelf bijgedragen aan het ontstaan van de schade? En zo ja, welk gevolg heeft dat voor de schadevergoeding?

Bij paardrijletsel lijkt 50 50 vaak het vertrekpunt, maar dat hoeft niet het eindpunt te zijn.

Wat is eigen schuld

Bij eigen schuld gaat het niet alleen om de vraag of iemand iets fout heeft gedaan. Het kan ook gaan om omstandigheden die volgens de wet voor rekening van het slachtoffer komen. De rechter kijkt daarbij eerst naar de wederzijdse causaliteit. In gewone taal: welke omstandigheden aan beide kanten hebben tot de schade bijgedragen?

Daarna kan de rechter nog een correctie toepassen op grond van billijkheid. Dan spelen bijvoorbeeld de ernst van het letsel, de leeftijd van het slachtoffer, het verzekeringselement en de ernst van gemaakte fouten een rol.

Dat onderscheid is belangrijk. Eerst wordt dus gekeken naar de verdeling van oorzaken. Daarna pas naar de vraag of die verdeling eerlijk uitpakt.

De regel uit Nieuw Amstelland

De Hoge Raad heeft in 2002 in het arrest Manege Nieuw Amstelland een belangrijke regel gegeven voor paardrijlessen. Daarin werd duidelijk dat het enkele feit dat iemand vrijwillig op een paard stapt, niet automatisch betekent dat de aansprakelijkheid van de eigenaar of manege helemaal vervalt.

Wel zei de Hoge Raad erbij dat het onberekenbare gedrag van een paard in zo’n situatie vaak deels voor risico van de berijder komt. Hoeveel precies, hangt af van de inhoud van de overeenkomst en van de overige omstandigheden van het geval.

Dat klinkt als ruimte voor maatwerk. Toch zie je in de lagere rechtspraak dat rechters in lessituaties vaak vrij snel uitkomen op een causale verdeling van 50 50. Met andere woorden: de manege draagt de helft van de schade en het slachtoffer in beginsel ook.

Waarom die 50 50 wringt

Juist daar zit de spanning. Een onervaren ruiter die een les volgt of een eenmalige buitenrit maakt, staat niet op gelijke voet met een professionele manege die dagelijks met paarden werkt, daar geld mee verdient en zich kan verzekeren tegen risico’s.

Toch wordt in veel uitspraken het vrijwillig bestijgen van het paard als zo’n belangrijke medeoorzaak gezien, dat de schadeverdeling begint bij 50 50. Pas daarna kijkt de rechter of de billijkheid aanleiding geeft om dat percentage bij te stellen.

Dat zie je ook terug in een uitspraak van het gerechtshof ’s-Hertogenbosch uit 2021. Een zeer onervaren deelneemster aan een eenmalige bosrit liep zwaar hersenletsel op. Het hof ging eerst uit van 50 50, maar stelde die verdeling daarna bij naar 70 30 in haar voordeel. Daarbij woog mee dat de organisator verzekerd was, met winstoogmerk handelde en ook zeer onervaren ruiters aan buitenritten liet deelnemen. Ook de ernst van het letsel speelde een rol.

Wat rechters verder meewegen

Uit de rechtspraak blijkt dat vooral in de billijkheidscorrectie veel gebeurt. Rechters kijken dan onder meer naar de ervaring van de ruiter, de leeftijd van het slachtoffer, de ernst van het letsel en de vraag of de aansprakelijke partij verzekerd is.

Bij kinderen zou je verwachten dat hun leeftijd zwaar weegt. Toch pakt dat niet altijd hetzelfde uit. In sommige zaken wordt de schadeverdeling sterk bijgesteld in het voordeel van een kind. In andere zaken gebeurt dat nauwelijks, zelfs niet bij ernstig letsel. Dat maakt de uitkomst van dit soort zaken lastig voorspelbaar.

Ook buiten lessituaties zie je geen volledig vaste lijn. Soms leidt vrijwillig omgaan met een paard tot eigen schuld, bijvoorbeeld bij het zadelmak maken van een paard of het uit elkaar halen van vechtende hengsten. In andere zaken is bekendheid met paarden of vrijwillige verzorging juist niet genoeg om eigen schuld aan te nemen.

Wat betekent dit voor slachtoffers

De belangrijkste les uit deze rechtspraak is dat een beroep op eigen schuld bij paardrijletsel niet vanzelfsprekend tot dezelfde uitkomst hoeft te leiden. In lessituaties lijkt 50 50 vaak het vertrekpunt, maar dat hoeft niet het eindpunt te zijn.

Juist daarom is het belangrijk om niet alleen te focussen op de billijkheidscorrectie, maar ook op de eerste stap: de causale verdeling. Wat was precies afgesproken? Hoe ervaren was de ruiter? Ging het om een professionele aanbieder? Was sprake van een buitenrit, les of een andere situatie? Welke objectieve omstandigheden speelden mee?

Hoe beter die feiten worden uitgewerkt, hoe groter de kans dat de rechter niet automatisch in een standaardverdeling blijft hangen.

Wat betekent dit voor jou

Heb je letsel opgelopen door een paard, dan is het belangrijk om jouw situatie goed juridisch te laten beoordelen. Niet alleen de aansprakelijkheid van de eigenaar, manege of bedrijfsmatig gebruiker telt, maar ook de manier waarop jouw eigen rol juridisch wordt gewogen.

Bij AVB Law kijken we daarom altijd naar beide stappen van artikel 6:101 BW. Eerst naar de verdeling van de oorzaken, daarna naar de vraag of de uitkomst op grond van billijkheid moet worden aangepast. Juist daar is vaak nog veel winst te behalen.